Bu batch (Sahne 26–33): Karbonifer kömür ormanları → ilk sürüngenler/sinapsidler → Permiyen → memeli atalarının (therapsid/cynodont) yükselişi.
[Kaynak: s.N]. Yalnızca kaynaktaki bilgi.
Sahne 26 — KARBONİFER'DE ORMAN YANGINLARI (Joggins, devamı)
Dönem: Geç Karbonifer · ~314–313 myö · Konum: Nova Scotia, Kanada
- Öne çıkan canlılar: Hylonomus (~20 cm, böcekçil; bilinen ilk gerçek sürüngenlerden, captorhinomorph); dev kırkayak Arthropleura; dev kibritotu Sigillaria (gövde 9 m).
- Ortam: Drenajlı kıyılardaki kuru çalılar sık yangınlarla kavruluyordu; hayvanlar yanmış/oyuk ağaç kütüklerinde korundu.
- Bilimsel önem: Sürüngenler suya bağımlılığı azaltarak karayı istila ediyordu; aynı sahada Baphetes gibi hâlâ suya bağımlı tetrapodlar da vardı (geçiş manzarası).
- [Görsel: yanmış kütük; Hylonomus] · [Kaynak: s.92–93]
Sahne 27 — TETRAPODLAR ÇEŞİTLENİYOR (Nyrany)
Dönem: Geç Karbonifer · ~310 myö · Konum: Çek Cumhuriyeti
- Ortam: ~8 km çaplı tropikal "bataklık" gölü; 700+ tetrapod fosili, 20 önemli tür.
- Öne çıkan canlılar: Archaeothyris (~50 cm; ilk sinapsidlerden — memeli benzeri sürüngen; soyundan Triyas'ta ilk memeliler evrilecek); Microbrachis (suya geri dönmüş tetrapod); Branchiosaur (iribaş benzeri, belki modern ikiyaşayışlı atası).
- Bilimsel önem: Sinapsid soyunun (memeli hattı) erken belgelenişi; tetrapod gruplarının patlamalı çeşitlenmesi.
- Anahtar terim: Sinapsid — memelilere giden, kafatasında tek temporal açıklık olan omurgalı soyu.
- [Görsel: Nyrany gölü; Archaeothyris] · [Kaynak: s.94–95]
Sahne 28 — GEÇ KARBONİFER BUZUL ÇAĞI (Karoo)
Dönem: Geç Karbonifer–Erken Permiyen · ~320–300 myö · Konum: Karoo Çanağı, Güney Afrika
- Ortam: Gondwana kıtaları yüksek güney enlemlerinde birleşik; 70 milyon km² tek buz örtüsü.
- Öne çıkan kanıt: Düşmüş kayalar (dropstone) ve oluklu buzul kaldırımları (290 milyon yıl, çok iyi korunmuş); biyota yok.
- Bilimsel önem: Dünya tarihinin en etkili buzullaşmalarından; Erken Permiyen iklim değişimiyle buz örtüsü çöktü. (Yanında hayatta kalan sinapsid Ophiacodon.)
- [Görsel: buzul kaldırımı; düşmüş kaya] · [Kaynak: s.96–97]
Sahne 29 — KARALARA EGEMEN OLMA MÜCADELESİ (Texas Redbeds)
Dönem: Erken Permiyen · Konum: Texas, ABD (süper kıta Pangea'nın sıcak içi)
- Öne çıkan canlılar: Yelkenli pelycosaur sinapsidler Dimetrodon (3 m, keskin dişli avcı) ve Edaphosaurus (otçul, öğütücü dişli) — sırt yelkeni ısı düzenlemede; ~2 m temnospondyl Eryops; ok-başlı Diplocaulus; dev yusufçuk Meganeuropsis.
- Bilimsel önem: Sürüngen/sinapsidler ilk kez ikiyaşayışlıları hem suda hem karada tehdit edecek boyuta ulaştı; karasal egemenlik mücadelesi başladı.
- [Görsel: Dimetrodon; Edaphosaurus] · [Kaynak: s.98–99]
Sahne 30 — YAYLA YAŞAMI ve İLK İKİ AYAKLI (Bromacker)
Dönem: Erken Permiyen · ~290 myö · Konum: Bromacker, Almanya
- Ortam: Yüksek alüvyon düzlüğü; şiddetli mevsimsel tropikal iklim (yağışlı/kurak).
- Öne çıkan canlılar: Eudibamus (~25 cm; bilinen en eski iki ayaklı koşabilen hayvanlardan, otçul — avcıdan kaçmak için); ayrıca Diadectes, Seymouria.
- Bilimsel önem: ABD ile Avrupa'da ortak türler (Diadectes/Seymouria), kara ortamlarının Pangea içinde sürekli olduğunun kanıtı.
- [Görsel: Eudibamus] · [Kaynak: s.100–101]
Sahne 31 — GONDWANA KÖMÜR ORMANLARI ve KITA KAYMASI (Avustralya)
Dönem: Geç Permiyen · Konum: Queensland/New South Wales, Avustralya
- Ortam: Yüksek enlem, soğuk iklim bataklık/turbalıkları (bugünkü boreal taygaya benzer); 30 m kömür damarları.
- Öne çıkan canlılar: Ağaç boyu tohumlu eğrelti Glossopteris ve Gangamopteris egemenliği; az sayıda böcek; kemikli balık Ebenegua.
- Bilimsel önem: Glossopteris'in Avustralya, G. Amerika, Afrika, Hindistan, Antarktika, Madagaskar'daki dağılımı → Alfred Wegener (1920'ler) bunu kıta kayması/süper kıta kanıtı olarak gösterdi.
- Anahtar terim: Gondwana — güney kıtalarını içeren eski süper kıta.
- [Görsel: Glossopteris; Gondwana haritası] · [Kaynak: s.102–103]
Sahne 32 — MEMELİ ATALARININ YÜKSELİŞİ (Karoo, Geç Permiyen)
Dönem: Geç Permiyen · ~260 myö · Konum: Karoo Çanağı, Güney Afrika
- Ortam: ~1500 km'lik çanak; muson taşkınları; mevsimsel kuraklığa uyum (oyukta saklanan dicynodontlar, akciğerli balıklar).
- Öne çıkan canlılar: Otçul dicynodontlar (Diictodon, 45 cm, oyuk kazar); böcekçil Youngina; köpek boyutlu therocephalian Moschorhinus; kedi boyutlu cynodont Procynosuchus (memeli özellikleri); en tepede ilk kılıç dişli etçiller gorgonopsianlar (Cyanosaurus).
- Bilimsel önem: Cynodontlar günümüz memelilerinin atalarıdır; karmaşık otçul-tabanlı karasal besin zincirinin evrimi.
- [Görsel: gorgonopsian; Diictodon] · [Kaynak: s.104–105]
Sahne 33 — RUSYA PERMİYENİ: İlk Otçul-Tabanlı Ekosistem
Dönem: Geç Permiyen · Konum: Volga–Ural, Rusya
- Bilimsel önem: Roderick Murchison (1841) bu kırmızı tabakalara, Perm kentinden "Permiyen" adını verdi (uluslararası jeolojik devir).
- Öne çıkan canlılar: Therapsidler (dinocephalianlar); 3 m zırhlı dev otçul Scutosaurus (osteoderm zırh); en büyük etçil ve tepe avcı Inostrancevia (2 m gorgonopsian, 5 cm kılıç köpek dişleri); seymouriamorph Kotlassia.
- Bağlam: Artan sürüngen çeşitliliği, ilk kez gerçek otçul-tabanlı ekosistemin gelişmesini sağladı.
- [Görsel: Scutosaurus; Inostrancevia] · [Kaynak: s.106–107]
Batch 5 sonu (s.92–107, Sahne 26–33). Sıradaki batch: Permiyen sonu büyük yok oluş (Sibirya) ve Triyas.