Derin okuma
- Bağlam: ~542 myö başlayan Kambriyen'de tür sayısı "patlama" yaşadı; ~20 milyon yılda temel hayvan grupları (en uzak omurgalı atalarımız dahil) ortaya çıktı.
ÖZEL: KAMBRİYEN PATLAMASI (katlanır sayfa, s.50–55)
Slayt — Patlama nedir, neden gizem?
- Erken Kambriyen'de (~542 myö) süngerden eklembacaklıya birçok grup aniden fosil kaydına girer.
- Charles Walcott (1909) British Columbia'daki Burgess Shale'de bol ve iyi korunmuş fosiller bularak araştırmayı başlattı.
- Darwin bunu Türlerin Kökeni'nde bir "zorluk" olarak yazmıştı: grupların alt tabakalarda birden belirmesi.
- Soru: Bu gerçek bir ani çeşitlenme mi, yoksa daha eski (Prekambriyen) soyların sert kısımları yeni mi gelişti?
Slayt — Moleküler saat hipotezi
- Moleküler saat: Türler arası molekül farkları, sabit hızlı mutasyon birikimi varsayımıyla ayrılma tarihini hesaplar.
- Bu hesaba göre temel metazoa (çok hücreli hayvan) grupları ~800 milyon yıl önce ayrılmış olmalı (Prekambriyen derinliği).
- Doğruysa: Kambriyen patlaması, beden planlarının ani doğuşu değil, kabuk/iskeletin eşzamanlı evrimi demektir.
- Açık sorun: 800–540 myö arası yumuşak bedenli ataların kayıp fosilleri; ya da moleküler saatin kısa ölçeklerde geçerli olması.
- †
Slayt — Patlamanın 4 evresi (kronoloji)
- 1) Geç Prekambriyen (630–543 myö): Ediacara biyotası — yumuşak bedenli (Charniodiscus, Dickinsonia, Tribrachidium, Ernietta); stromatolitler hâlâ yaygın.
- 2) Sınırın Ötesinde (548–535 myö): İlk sert kısımlar — Cloudina, Namacalathus (mm'lik kireçli tüp/kadeh); resif yapan archaeocyathidler (belki ilk süngerler). Avlanma → koruma → silahlanma yarışı.
- 3) Patlamanın Kalbi (535–510 myö): Paleozoyik deniz yaşamının temelleri atıldı; çok sayıda beden planı. Eklembacaklılar (dış iskelet) sanki karaya hazır; kordalılarda iç iskelet gelişiyor (ileride tetrapodlar için).
- 4) Kambriyen Mirası: İzleyen ~300 milyon yıl Paleozoyik deniz yaşamını belirledi; yumuşakça/eklembacaklı/omurgalı beden planları kuruldu. Damarlı bitkiler henüz yoktu. Hiçbir Kambriyen türü günümüze gelmedi — gerçek miras genlerde ve temel biyolojik yapılarda.
Öne çıkan canlılar
- ① Anomalocaris dönemin en büyük avcısı; >50 cm, kavrayan güçlü uzuvlar.
Anahtar terim
Metazoa — çok hücreli hayvanlar.